Piano Day 2021: Η Παγκόσμια Ημέρα Πιάνου και ο Σοπέν ως σύμβολο έμπνευσης
Χρήστος Πουρής
Η 88η ημέρα του έτους – η 29η Μαρτίου για το 2021- είναι αφιερωμένη παγκοσμίως στο εορτασμό του πιάνου· το Piano Day. Η επιλογή της ημερομηνίας δεν είναι τυχαία· συνδέεται με τον αριθμό των πλήκτρων του μουσικού οργάνου. Κύριος σκοπός του θεσμού είναι η δημιουργία μιας πλατφόρμας ανάπτυξης, προώθησης και ερμηνείας του πιανιστικού ρεπερτορίου, από επαγγελματίες και ερασιτέχνες μουσικούς κάθε ηλικίας προερχόμενοι από οποιασδήποτε μουσική κατεύθυνση.
Επηρεασμένος από τον σημερινό εορτασμό, ο οποίος θα πραγματοποιηθεί διαδικτυακά λόγω της πανδημίας του covid-19 καθώς οι αίθουσες συναυλιών παραμένουν κλειστές εδώ και ένα χρόνο, θυμήθηκα την φράση:
«Βγάλτε τα καπέλα σας, κύριοι! Ιδού μια ιδιοφυΐα!».
Αυτές οι λέξεις ίσως είναι οι πιο εμβληματικές στην ιστορία της μουσικοκριτικής και αναφέρονται στον Πολωνό συνθέτη και δεξιοτέχνη πιανίστα Φρειδερίκο Σοπέν (1810-1849). Η συγκεκριμένη κριτική γράφτηκε από τον Γερμανό συνθέτη Ρόμπερτ Σούμαν (1810-1856) μετά την ακρόαση των παραλλαγών La Ci Darem la Mano για πιάνο και ορχήστρα έργο 2 στην αίθουσα Gewandhaus της Λειψίας – μία πρώιμη σύνθεση του δεκαεπτάχρονου Σοπέν – η οποία δημοσιεύθηκε στην εφημερίδα Allgemeine Musikalische Zeitung στις 7 Δεκεμβρίου του 1831.
Σοπέν: ο πιανίστας-ποιητής του Ρομαντισμού
Ο Σοπέν θεωρείται από τους κυριότερους εκπροσώπους της ρομαντικής περιόδους και ένας από τους μεγαλύτερους πιανίστες όλων των εποχών. Η συνθετική του παραγωγή αποτελείται κυρίως από έργα για πιάνο με λιγοστές εξαίρεσης όπως το Τρίο για βιολί, τσέλο και πιάνο έργο 8, τη Σονάτα για τσέλο και πιάνο έργο 65 και τα 17 Πολωνικά Τραγούδια για φωνή και πιάνο.
Τα έργα του χαρακτηρίζονται από την ευαισθησία και την συναισθηματική έκφραση, την πλούσια μελωδική γραμμή, την αρμονική ευρηματικότητα. Παράλληλα ανέπτυξε την πιανιστική τεχνική στο έπακρο, αξιοποιώντας παράλληλα την τεχνολογική εξέλιξη του πιάνου στον 19ο αιώνα.
Συνθέσεις του όπως οι τρείς Σονάτες, οι τέσσερις Μπαλάντες, τα τέσσερα Σκέρτσα, και οι 27 Σπουδές αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο του πιανιστικού ρεπερτορίου τόσο από πλευράς δεξιοτεχνικής δυσκολίας όσο και από πλευράς υψηλών μουσικών και ερμηνευτικών απαιτήσεων από τον εκάστοτε πιανίστα.
Η Πολωνία ως μνήμη και έμπνευση: mazurka και polonaise
Επιπλέον η αγάπη του Σοπέν για την πατρίδα του, την Πολωνία, διάρκεσε καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του, παρόλο που δεν επέστρεψε ποτέ στη χώρα του αφότου έφυγε το 1830 σε ηλικία 20 ετών. Εγκαταστημένος στην «Πόλη του Φωτός», το Παρίσι, ο Σοπέν κράτησε τη φλόγα της Πολωνίας μέσα του ζωντανή γράφοντας μουσική που ήταν μέρος της παραδοσιακής ταυτότητας της χώρας, εμπνεόμενος από παραδοσιακές χορευτικές μορφές όπως η mazurka και η polonaise.
Ειδικότερα, η mazurka προέρχεται από την mazur, έναν χορό της βορειοανατολικής επαρχίας Μαζουρία της Πολωνίας με χαρακτηριστικό γνώρισμα το μέτρο των 3/4 και τους έντονους τονισμούς στον δεύτερο ή τρίτο χρόνο του μέτρου. Ο Σοπέν χρησιμοποίησε τη χορευτική φόρμα της μαζούρκας με απόλυτη ευαισθησία, λεπτότητα και μυριάδες αποχρώσεις εκφραστικότητας.
Πράγματι, οι 58 μαζούρκες που συνέθεσε κατά την περίοδο 1824-1849, από τις οποίες οι 45 εκδόθηκαν κατά τη διάρκεια της ζωής του και οι 13 μετά θάνατον, αποτελούν έργα που χαρακτηρίζονται για τη μουσική εφευρετικότητα, το έντονο χρωματικό στοιχείο, τις τολμηρές μετατροπίες, την εντυπωσιακή αρμονική παλέτα. Ταυτόχρονα, αποτέλεσαν το μέσο έκφρασης συναισθημάτων του συνθέτη. Η μαζούρκα έγινε δημοφιλής στα σαλόνια της Δυτικής Ευρώπης, εδραιώθηκε ως είδος του πιανιστικού ρεπερτορίου και εξελίχθηκε ως φόρμα από το χέρι ενός από τα αγαπημένα τέκνα της χώρας καταγωγής, τον Φρειδερίκο Σοπέν. Έργα τα οποία εμψύχωναν και πυροδοτούσαν το εθνικό πνεύμα των εξορισμένων Πολωνών συμπατριωτών του συνθέτη, λόγω της κατοχής της χώρας τους από τους Ρώσους, στο Παρίσι του 19ου αιώνα.
Piano Day 2021: μια διαχρονική υπενθύμιση
Το Piano Day – και ειδικά το Piano Day 2021, που συμπίπτει με την περίοδο του παγκόσμιου εγκλεισμού της ανθρωπότητας – μας υπενθυμίζει ότι το πιάνο δεν είναι απλώς ένα όργανο με 88 πλήκτρα. Είναι ένα μέσο που ενώνει τη μελέτη με την τέχνη, την ιστορία με το σήμερα, την τεχνική με τη συγκίνηση. Και μέσα από δημιουργούς όπως ο Σοπέν, γίνεται γλώσσα καθολική: προσωπική και ταυτόχρονα παγκόσμια.
Προτεινόμενοι σύνδεσμοι YouTube:
Chopin:Mazurka op.68 no.3 https://youtu.be/5hlV6hhmrwg
Chopin:Mazurka op.68 no.2 https://youtu.be/sV9CHQhcuxA